Wprowadzenie
Trybunał inkwizycji w Sewilli, założony w 1480 roku, był najstarszym z trybunałów inkwizycji hiszpańskiej. Jego działalność trwała przez ponad trzy wieki, z przerwą podczas rządów Napoleona, aż do ostatecznego zniesienia w 1820 roku. Inkwizycja miała na celu kontrolowanie i eliminowanie herezji, szczególnie wśród chrześcijan pochodzenia żydowskiego, znanych jako marrani. Historia tego trybunału odzwierciedla złożone relacje społeczne i religijne w Hiszpanii tamtych czasów oraz wpływ, jaki miała na życie jednostek i całych społeczności.
Początki inkwizycji w Sewilli
Działalność trybunału inkwizycji w Sewilli rozpoczęła się na mocy bulli papieskiej wydanej przez Sykstusa IV w 1478 roku. Królowie Hiszpanii, Ferdynand Aragoński i Izabela Kastylijska, uzyskali zgodę na mianowanie inkwizytorów, aby zwalczać podejrzenia dotyczące marranów. W 1480 roku do Sewilli przybyli pierwsi inkwizytorzy – dominikanie Miguel de Morillo i Juan de San Martin. Ich zadanie polegało na przeprowadzaniu dochodzeń oraz osądzaniu osób podejrzewanych o potajemne wyznawanie judaizmu.
Pierwsze miesiące działalności inkwizycji w Sewilli były pełne kontrowersji. W lutym 1481 roku odbyło się pierwsze auto da fe, podczas którego sześć osób spalono na stosie. W kolejnych latach liczba egzekucji wzrosła, a wiele osób zostało skazanych na śmierć lub inne kary. W miarę upływu czasu inkwizytorzy zaczęli stosować coraz surowsze metody, co prowadziło do licznych represji wobec mniejszości religijnych.
Polityka represji i zmiany
W pierwszych latach działalności inkwizycji skala represji wobec marranów była ogromna. W 1483 roku wydano dekret nakazujący wygnanie ortodoksyjnych Żydów z Andaluzji, co miało na celu ograniczenie kontaktów między nimi a żydowskimi konwertytami. Mimo to i tak wielu marranów zostało poddanych ciężkim karom. Jednakże z czasem monarchowie zaczęli dostrzegać negatywne skutki działań inkwizycji i postanowili złagodzić politykę represyjną.
W latach 1494–1496 ponad 6 tysięcy marranów uzyskało formalne przebaczenie przeszłych win. Mimo to nie oznaczało to końca represji; w 1515 roku kapituła katedralna przyjęła statut „czystości krwi”, który wykluczał osoby żydowskiego pochodzenia z pełnienia urzędów publicznych, co dalej marginalizowało społeczność marranów.
Zmiany w obszarze działalności trybunału
W miarę upływu lat trybunał w Sewilli zaczął rozszerzać swoje zainteresowania na inne grupy społeczne. W XVI wieku zwrócił uwagę na morysków – chrześcijan pochodzenia arabskiego, których podejrzewano o potajemne wyznawanie islamu. Po wygnaniu morysków z Hiszpanii w latach 1609–1614 ich liczba wśród podsądnych znacznie spadła.
W XVII wieku głównym celem inkwizycji stali się potomkowie portugalskich Żydów, którzy uciekli przed prześladowaniami do Hiszpanii. Obawiano się, że nadal praktykują judaizm potajemnie. Mimo nadziei wielu judaizantów na łagodniejsze traktowanie przez hiszpańską inkwizycję, rzeczywistość okazała się brutalna – byli oni jedną z najbardziej prześladowanych grup.
Ostatnie lata działalności i zniesienie trybunału
Ostatnia egzekucja przeprowadzona przez trybunał w Sewilli miała miejsce w 1781 roku, kiedy to Maria de los Dolores Lopez została oskarżona o heretycki mistycyzm i spalona na stosie. Z biegiem lat działalność inkwizycji stawała się coraz bardziej kontrowersyjna, a jej metody budziły coraz większe wątpliwości w kontekście praw człowieka.
Trybunał został zniesiony po raz pierwszy w 1808 roku przez króla Józefa Bonaparte, ale po jego upadku wrócił pod jurysdykcję Ferdynanda VII Burbona. Ostatecznie jednak w wyniku liberalnej rewolucji z 1820 roku inkwizycja została zniesiona definitywnie. To zakończenie działalności trybunału oznaczało koniec jednego z najciemniejszych rozdziałów historii Hiszpanii.
Zasięg terytorialny i zasoby archiwalne
Trybunał inkwizycji w Sewilli obejmował swoim zasięgiem archidiecezję sewilską oraz diecezję Kadyksu przez większą część swojej historii. Tylko przez krótki czas istnienia (1491–ok. 1503) diecezja Kadyksu miała osobny okręg inkwizytorski z siedzibą w Jerez de la Frontera.
Niestety archiwa inkwizycji sewilskiej zostały utracone po jej zniesieniu, co stanowi duże utrudnienie dla badaczy zajmujących się tym okresem historycznym. Pozostałe dokumenty dotyczące działalności trybunału są sporadyczne i często niekompletne.
Zakończenie
Trybunał inkwizycji w Sewilli jest przykładem skomplikowanej interakcji między religią a polityką w Hiszpanii od końca XV wieku do początku XIX wieku. Jego historia ukazuje nie tylko brutalność tamtej epoki, ale także zmieniające się podejście do kwestii religijnych i etycznych. Analiza działalności tego trybunału pozwala lepiej zrozumieć wyzwania stojące przed społeczeństwem hiszpańskim oraz wpływ tych wydarzeń na współczesną historię kraju.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).